Eind januari 2008 verschijnt de langverwachte nieuwe Ayreon cd getiteld, ‘01011001’ en dat is goed nieuws voor het overgrote deel van de muziekliefhebbers want dit project van multitalent en landgenoot Arjen Lucassen wordt zeer gewaardeerd door zowel stevige metalliefhebbers als de wat meer classicrock gerichte luisteraars en de progpuristen. Bijna iedereen is dan ook wel bekend met de man en zijn projecten, zo niet hierbij even een kort overzicht:

Arjen's carrière begint in de jaren '80 als gitarist bij Bodine, maar na twee albums stapt hij over naar de dan nog jonge Nederlandse hardrockband Vengeance. Hier krijgt hij de kans zich muzikaal te ontwikkelen en om te werken aan zijn songwriting. Echter begin jaren '90 besluit Arjen onder andere door muzikale verschillen om de inmiddels zeer succesvolle band te verlaten en een solocarrière te starten. Zonder druk van platenmaatschappij of overige bandleden ontwikkelt Arjen zich pas echt naar eigen tevredenheid. Zijn eerste soloproject, onder zijn middelnaam Anthony kent nog niet echt een stabiele richting en wordt dan ook weinig succesvol. Echter in enkele songs hoort men al wel de richting waar Arjen heen wil: al heel zijn leven heeft hij namelijk één droom: het maken van een rockopera in de lijn van Jesus Christ Superstar, ook geïnspireerd door War of the Worlds, Tommy en bijvoorbeeld The Wall. Hoewel hij twijfelde of de mix van stijlen wel aan zou slaan bleek het debuut uit 1995; Ayreon: The Final Experiment een schot in de roos en de definitieve doorbraak. Er zouden nog vele projecten en albums volgen, zowel onder de naam Ayreon als Ambeon, Star One en vrij recentelijk het meer band-gerichte Stream of Passion.

Maar nu zal er binnenkort dus weer een nieuw Ayreon album uitkomen. Deze draagt dus de naam "01011001" wat binair is voor 89, wat dan in ASCII weer staat voor "Y." Dat is dan ook het onderwerp van dit album, want behalve produceren, zingen, gitaar-, bas- en keyboards spelen mag Arjen ook graag een verhaal vertellen. We kregen onlangs dan ook een half uur de tijd om Arjen zijn verhaal te laten doen over het wel en wee van zijn nieuwe album.

Hoe ben je begonnen met het schrijven van het nieuwe materiaal voor ‘01011001’ na ‘The Human Equation’ (2004). Kwamen de ideeën vanzelf of was het een lang wel overwogen creatieve ontlading na al die tijd?

Na de meer bandgerichte periode met Stream Of Passion ben ik nu weer helemaal op mijzelf, ondanks dat dit project me erg goed beviel en het een prettig team was om mee samen te werken werd het toch weer tijd voor een nieuw Ayreon album. Het begon eigenlijk op het moment dat ik in een zwart gat terecht kwam na het beëindigen van mij relatie, ik pikte mijn oude levensstijl weer op zoals in de tijd met Vengeance. Lekker feesten, drinken, het echte Rock ‘n’ roll leven. Dat is leuk als je een jaar of twintig bent maar niet als je 47 jaar bent. Daar werd ik na een tijdje dan ook niet vrolijk van, hierop werd ik ook eens ziek. Ik kreeg te horen dat ik anosmie had, dat wil zeggen dat een virus je smaak en reuk vermogen aantast en grotendeels vernietigd. Dat komt waarschijnlijk ook niet meer terug. Er bestaat een kans van slechts 18 % kans dat het nog terug komt, maar dat moet dan binnen een jaar gebeuren en het is nu inmiddels een jaar geleden dat het bij mij gebeurde. Zo nu en dan kan ik wel iets proeven zoals mosterd enzo, maar het is nog niet echt verbeterd.

Oh, dat is wel erg vervelend, maar dat komt toch niet vaak voor volgens mij!

Nou het gekke is, volgens de statistieken heeft eigenlijk heeft 10 tot 15% van de wereldbevolking er last van, misschien wel in mindere mate want je hoort er inderdaad vrij weinig over. Maar als ik er iemand over vertel is er meestal wel iemand die wel weer iemand kent die er ook last van heeft. Misschien is het ook bij veel mensen aangeboren, dan merk je het niet of die mensen die weten dan niet wat ze missen.

Maar jij weet nu wel wat je mist!!

Ja, ik weet nu wat ik mis maar al met al zat hier dus helemaal alleen, gescheiden zonder smaak en reuk vermogen en zonder ook maar enig idee voor het nieuwe album, dat was geen leuke periode die voor mij zeer moeilijke en erg heftig was.

Gelukkig kreeg op een geven moment weer wat inspiratie en kwamen de ideeën boven, deze waren wel wat duister, daarom is het album ook wat duisterder geworden. Maar doordat ik weer met muziek bezig was ging het weer wat beter, muziek is toch het beste geneesmiddel en toen kwamen ook de wat meer vrolijke en melodieuze ideeën en toen was er weer een balans die er altijd wel aanwezig moet zijn op een Ayreon plaat.

Ja, dat is wel een kenmerk van Ayreon album!   

Al met al heb ik uiteindelijk zo’n anderhalf jaar aan het album gewerkt met enkele tussenpozen. Het album heeft dus langzaam vorm gekregen, ik begin altijd met iets en het pakt dan kompleet anders uit zoals ik gepland heb. Dus eigenlijk plan ik niets meer, het was dan ook de bedoeling om dit keer een enkele plaat te maken. Ik wilde ook niet met al te veel zangers werken, maar dat absoluut niet gelukt. Op een geven moment dan vraag je iemand, en nog iemand en dan krijg je nog een mailtje van iemand of hij mee mag doen en heb ik ineens toch weer een dubbel cd en zeventien zangers, dit gebeurt echt voordat ik het in de gaten heb. Ik plan ook absoluut niet, mensen vragen weleens heb je nu zoveel nummer en moet je nu echt weer een dubbel cd maken, dan zeg ik “nee, dat wil ook juist niet, maar op een geven moment komt die inspiratie en dan blijft het nu eenmaal vloeien” En als ik dan weer aanbiedingen krijg van topmuzikanten dat ze het leuk zouden vinden om mee te mogen doen, ja en dan heb ik voordat ik het weet weer een of ander monster gecreëerd.

Het is ook wel een luxe probleem, en ik krijg nu ook al te horen van veel mensen dat het album een hoop informatie bevat. Voor mezelf is dat wel moeilijk om objectief te beoordelen, ik krijg ook te horen dat het album moeilijk te beoordelen is zo op het eerste gehoor, maar ik kan het me nu ook wel voorstellen.

Had je van te voren bepaalde ideeën of elementen die je op voorhand op het nieuwe album wilde toevoegen of gebruiken?

Ja, ik wilde het album wat industriëler maken, omdat het verhaal toch over een waterplaneet gaat waar machines uit het water komen, ik wilde het ook wat meer cryptischer houden en het geheel een meer bandgevoel meegeven. Op het vorige album ‘The Human Equation‘ was het een erg duidelijk verhaal, de verhaallijn lag er eigenlijk zeer dik bovenop, ik maakte het de luisteraar wel erg makkelijk. De zang lag er ook dik bovenop, dit keer wilde ik de zangpartijen echt in de muziek leggen. Ik wilde de verhaallijn ook niet meer voorkauwen, zodat de mensen echt moeten zoeken naar wat er gebeurd en wat meer na moeten denken. Het is eigenlijk ook een soort van vervolg op het voorgaande albums, ik ga dan ook wat dieper in op het verhaal van het voorgaande albums.

Het verhaal van ‘01011001’ borduurt verder op je voorgaande werk, kan je in het kort de verhaallijn uitleggen en waar komt de titel ‘‘01011001’ vandaan?

De titel ‘01011001’ staat voor het binaire getal 89, wat dan in ASCII weer staat voor "Y." Dat is dan ook het onderwerp van dit album. “Y” komt van de planeet waar het verhaal over gaat, “Y” is de naam van de planeet, mijn verhaal is in principe wel fictie, maar ook wel gebaseerd op feiten en er schijnt een planeet “Epsilon” te zijn, deze ligt op dezelfde afstand van de zon als onze aarde, daar zou dus leven kunnen zijn. Op ‘Universal Migrator’ heb ik al een nummer staan over deze planeet, van een feit maak ik dus fictie.

Je kunt dan eigenlijk wel oneindig doorgaan met het uitdiepen van je oude songs?

Ja, dat kan wel, maar het laatste nummer verklaard wel al mijn vorige platen. Het is nu ook wel een soort van afgerond geheel. Op een eventueel volgend Ayreon album zal ik toch met geheel iets nieuws moeten komen.

Hoe belangrijk is het voor jou dat mensen niet alleen naar je muziek luisteren maar ook je teksten lezen daar er nogal een duidelijke verhaarlijn in de songs zit?

Het is een extra dimensie, dit had ik vroeger zelf al toen ik voor het eerst “Jesus Christ Super Star” hoorde, dit was de eerste rockopera die ik luisterde, het is zoveel meer dan muziek ik vond het prachtig, met een koptelefoon op zodat niemand je kon storen. Je deed je ogen dicht en dan speelde er zich een hele film af in je hoofd, later had ik dat ook met “War Of The Worlds”. Dat gevoel vond ik zo super, die extra dimensie, dat gevoel probeer ik zelf ook over te brengen. Je moet de muziek en de teksten ook niet los van elkaar zien. Mensen vragen ook weleens waarom maak je geen film of waarom schrijf je geen boeken, maar ik denk dat ik daar niet goed genoeg voor ben. Ik denk dat het bij mij werkt, het is de muziek en het beeld bij elkaar.

Ik stel deze vraag wel vaker, het is daarom wel leuk om eens een ander antwoordt te krijgen, de meeste bands vinden de muziek toch het belangrijkste.

Dat ben ik ook wel met ze eens, dat de muziek belangrijker is. Ik kan dat ook uitleggen, ik baseer het verhaal op de muziek. Het is niet zo dat ik eerst een verhaal heb, ik schrijf eerst de muziek, die zet ik daarna helemaal in de juiste volgorde en dan laat ik me door de muziek inspireren voor het verhaal. Als ik dan het verhaal in mijn hoofd heb ga ik me buigen over de zangers, dan verdeel ik de zangers over de muziek en dan ga ik pas de teksten schrijven. Ik baseer de teksten dan ook weer op de zangers. Dat werkt voor mij het makkelijkste, als ik eerst met een verhaal zou komen zou de muziek bij het verhaal moeten passen en dat werkt niet, dan zou ik toch wat beperkter zijn.

Je hebt een lange verlanglijst van muzikanten en invloeden, waarvan waarschijnlijk slechts een deel op je website vermeld staat. Als je er slechts één zou moeten kiezen, met welke nog actieve artiest zou je dan het liefste ooit nog eens willen werken en waarom heeft deze (nog) niet toegehapt?

Het mooiste is te werken met zangers waarmee ik zelf ben opgegroeid, ik ben in de zestiger jaren opgegroeid dus artiesten zoals Beatles, Led Zeppelin, Deep Purple en Pink Floyd, om met een van die mensen samen te werken zou echt een droom zijn die waarheid word.

Of het in de toekomst nog zou lukken weet ik niet. Die kans is natuurlijk heel erg klein omdat die mensen behoorlijk afgeschermd worden door tourmanagers en platenmaatschappijen en dat soort mensen. Bovendien liggen hun roots vaak ergens anders en zal mijn muziek hun niet zomaar aanspreken. Maar ik blijf het wel proberen. Ik heb David Gillmore van Pink Floyd weleens geïnterviewd voor de OOR en heb toen mijn cd gegeven en gevraagd of hij eraan mee wilde werken, maar dan zie je al zijn gezicht van hmmm, toch maar niet. Dus soms is er wel een opening of een klein kansje om die mensen toch persoonlijk te spreken. Vaak moet je weer net iemand kennen die hun kent om iets gedaan te krijgen en dat valt niet altijd mee. Jongere mensen kennen mij wel, die lezen de bladen en kennen de muziek. Maar de grote jongens van vroeger die hebben nog nooit van mij gehoord. Dus hoe overtuig je die, aar om er een te kiezen David Gillmore dan.

Er staan ook veel té vroeg overleden zangers / muzikanten op die lijst, met welke had je het allerliefst nog gewerkt?

John Lennon, is voor mij absoluut de nummer 1 van overleden muzikanten waar ik graag wat samen mee had willen doen. Dat is voor mij heel makkelijk, hier is geen twijfel over mogelijk.

Welke artiest met wie je wel gewerkt hebt heeft de meeste indruk op je gemaakt en waarom?

De artiest met wie ik wel gewerkt heb en die de meeste indruk heeft gemaakt is wel een moeilijke keuze. Ik heb wel met zo’n honderd verschillende zangers gewerkt. De eerst keer was met Barry Hay van de Golden Earring. Ik was zo zenuwachtig en vroeger als jongetje ook groot Golden Earring fan. Dus dat was wel speciaal, Barry Hay staat in de studio mijn nummer staat te zingen, dat is het mooiste wat je kunt overkomen. Verder Fish, waar vroeger ook veel naar luisterde en Thijs van Leer die floot en op het volgende album Bruce Dickinson. Vroeger zat ik met mijn vrienden op TV naar de heavy metalnight te kijken met Ozzy Osbourne en Iron Maiden en dachten we oh wat te gek. Als je me toen verteld had dat Bruce op mijn cd mee zou spelen zou ik je voor gek verklaren. Ik kan verder niet echt kiezen, ik heb met zoveel toppers gewerkt dat had ik nooit durven dromen. Met ieder die in de studio komt beleef je een magische dag met vaak kippenvel en tranen in je ogen. Echt kiezen kan ik dus niet maar dat is net als dat je een vader vraagt wie zijn favoriete kind is, haha.

Is het wel eens voorgekomen dat het met een artiest minder klikte dan je op voorhand verwachtte?

Ja, tegenvallers zijn ook voorgekomen, vooral als ik tapes met opnames per e-mail opgestuurd kreeg of als ze het in een andere studio’s opgenomen hadden, werkt het vaak niet voor me. Dan was het niet zoals ik me voorstelde of graag gewild had en dan stuurde ik ze de opmerkingen terug en daarna was het weer verkeerd. Daar wordt ik dan wel eens moe van, ik moest dan zeggen van, “sorry dit werkt niet” en dat is vreselijk, dit is een keer of vier a vijf voorgenomen. Daarom neem ik liever in mijn eigen studio op, ik wil echt persoonlijk contact, ik heb nog nooit iemand in de studio gehad met wie het niet lukte. Het persoonlijke contact is absoluut noodzakelijk. Samen kom je er wel uit. Ook al gaat het wel eens moeizaam, met de ene zanger ben ik binnen anderhalf uur klaar en met een andere zanger (ik zal geen namen noemen) waren we tot twaalf uur ‘s nachts bezig en was het een vermoeiende dag maar we waren daarna wel voldaan. Dat is ook een beetje waar de hel plaat over gaat, de afhankelijkheid van technologie, de technologie maakt alles sneller, maar is het daarom wel zoveel leuker!

Hoe is het opname proces van het nieuwe album verlopen?

Het opnameproces is vrij makkelijk, de meeste instrumenten neem ikzelf op. Ik speel eigenlijk alles zelf, de bas, gitaren en keyboard. De vaste kracht is drummer Ed Warby (Gorefest, Hail of Bullets) en de zangers haal ik altijd naar me toe of vlieg ik in. Alles is ook op DVD gefilmd. We filmen als we iemand van Schiphol halen en we interviewen alle artiesten die mee doen, bij de Special Edition, en de Limited Edition komt deze DVD. Het valt niet mee en is veel werk maar dat is het zeker waard. Dat is ook supergaaf, we deden dat de eerste keer bij ‘The Human Equation’, toen dacht ik dit is eigenlijk uniek. “Ik werk met vijfentwintig gastmuzikanten, waarom leggen we dat niet vast”. Het is zonde om dit niet te filmen, het viel niet mee om te doen maar het is de moeite waard. Mensen keken bij de vorige plaat eerst de DVD en gingen dan pas de CD luisteren. Ik vond het zelf ook super om terug te zien.

Ben je tevreden met het eindresultaat of zou je nu terugkijken nog het een en ander veranderd willen hebben?

Ik ben eigen baas en neem alles in eigen beheer op, ik bepaal dan ook alles zelf dus pas als ik zelf denk dat het af is geef ik het geheel uit handen. Dan bel ik de platenmaatschappij, van nou het album is af. Maar dat doe ik pas echt als ik voor de volle 100 % tevreden ben, ik ben dan ook een enorme perfectionist.

Heb je ook je persoonlijke favorieten op het album, nummers die jou meer aan staan dan andere op het album?

Ja, “Waking Dreams” en verder zijn het echt losse stukken muziek die ik erg leuk vind en die me aanspreken. Een nummer van twaalf minuten is natuurlijk ook moeilijk om in zijn geheel goed te vinden. En ik heb het album inmiddels zo vaak gehoord dat ik er even niet meer luister…. misschien over ene jaar weer ofzo als ik er naar zou luisteren zou ik misschien dingen horen van, oohhh dat is niet goed. Daarom kan ik pas het pas over een jaar ofzo objectief beoordelen.

Word je zelf vaak benaderd voor projecten dan wel gastoptredens, bijvoorbeeld voor het nieuwe Avantasia album?

Iedere week word ik wel benaderd voor projecten maar dat doe ik niet meer zo veel. Vroeger kon ik geen nee zeggen, maar nu ben ik wat selectiever en ik heb nu minder tijd om dat te doen. Tenzij Pink Floyd me vraagt, dan zeg ik gelijk ja. Of als muziek echt anders is, iets compleet anders wat me een uitdaging lijkt.

Momenteel is Vengeance druk bezig aan de 25th Anniversary Tour, ben je nog benaderd en/of heb je er nog aan gedacht mee te doen, bijvoorbeeld met een gastoptreden?

Ja, eigenlijk ieder week wel voor kleinere projecten, ik heb in het verleden ook wel veel gedaan, zo’n vijf tot tien per jaar. Ik kan geen nee zeggen, ik voelde me altijd zeer vereerd, maar ik heb nu minder tijd dus in principe zeg ik nee. Vengeance hadden me inderdaad ook benaderd maar het verleden heb ik achter me gelaten Zo vroegen me om enkele nummers te schrijven maar daar heb ik me voor bedankt. Ik heb dus wel een solo op de cd ingespeeld en heb ze met wat contracten geholpen maar met ze optreden dat doe ik niet. Maar de mannen zijn lekker bezig hoor!

Welke muziek luister je graag op dit moment (behalve natuurlijk die van je "gasten") welke klassiekers luister je nog steeds graag en welk meer recent materiaal hoor je graag?

Zelf luister ik iedere dag naar andere en nieuwe muziek. Ik mag het niet zeggen maar ik download als een speer, en als ik iets leuks hoor dan ga ik het meteen kopen. Maar bijvoorbeeld Porcupine Tree koop ik gelijk!! Jammer dat ik met die mannen niet heb kunnen samenwerken. Mijn muziek is iets te progressief en te bombastisch voor hen.

Welk album heeft de grootste invloed op je gehad waardoor je dacht: 'Dat wil ik ook!'?

‘Wish You Were Here’ van Pink Floyd, die is niet te evenaren. Hoe kan iemand met vier tonen zo een cd maken? Daar ben ik echt jaloers op, ik probeer het ook weleens maar het mislukt jammerlijk. En op rockgebied is Rainbow de uitschieter en qua rock opera houd ik van ‘Jezus Christ Superstar’ en ‘War Of The World’.

Hoe kijk je tegen de toekomst van Ayreon aan, ga je je voorlopig meer op projecten als Ayreon richten of wil je in de nabije toekomst toch weer met een band op pad?

Een band project zit er niet in, althans het zit niet in de planning. Voorlopig ligt er niks in de planning, ik plan nooit. Ik zie wel wat er gebeurd, in ieder geen geval voorlopig geen Ayreon album. Na een Aryeon album doe ik altijd wat anders. Misschien een solo album. Het Aryeon verhaal is met dit album een soort sluitend verhaal, dus als er een nieuwe Ayreon album komt zal het iets geheel anders worden!

Ok, we zitten zo’n beetje aan de tijd, dus ik zal het hierbij moeten laten, bedankt voor het interview en misschien spreken we elkaar nog bij een eventueel volgende project.

Ok, jij ook bedankt en tot ziens.

(Martina Schouten)

Albums:

The Final Experiment (1995)    

Actual Fantasy (1996)    

Into The Electric Castle (1998)    

Universal Migrator, pt. 1: The Dream Sequencer (2000)    

Universal Migrator, pt. 2: Flight Of The Migrator (2000)    

Ayreonauts Only (2000)    

The Human Equation (2004)    

01011001 (2008)